Veteranus Labele Depende De’it ba Pensaun; Tenke Sai Empreendedór no Motor Dezenvolvimentu Nasionál
Carlos Soares Ribeiro, Lic.Eco., MM
Email and Blog: tomejomadio@gmail.com ||
Independent Researcher / Universidade da Paz – Timor-Leste
Pensaun ida-ne’e importante no presiza, tanba nia
representa forma ida hosi rekonesimentu Estadu ba luta no kontribuisaun
veteranus sira. Maibé, iha perspetiva dezenvolvimentu tempu naruk, ita presiza
reflete kle’an liu tan: karik pensaun de’it suficiente atu asegura dignidade
no sustentabilidade ekonomia veteranus sira?
Resposta ba pergunta ida-ne’e mak klaru: lae.
Pensaun labele haree hanesan objetivu finál hosi política
públika ba veteranus. Se ita limita de’it ba distribuisaun transferénsia
mensal, ita bele kria kultura dependénsia ne’ebé ikus mai enfraquece kapasidade
produtiva no autonomia ekonomika veteranus sira. Ida-ne’e la tuir valor luta
ne’ebé durante tinan barak sira defende—valor independénsia, autonomia no
dignidade.
Tanba ne’e, presiza iha mudansa paradigma: veteranus
labele depende de’it ba pensaun; tenke sai empreendedór no motor
dezenvolvimentu nasionál.
Liafuan ida-ne’e la’ós slogan ida de’it; nia mak
orientasaun estratéjika ida ba futuru. Durante luta libertasaun, veteranus sira
demonstra ona kapasidade extraordiñáriu iha lideransa, disiplin, reziliénsia no
organizasaun. Iha kondisaun ne’ebé limitadu liu, sira bele mobiliza rekursu,
lidera komunidade no halo desizaun estratéjika. Kompeténsia hirak-ne’e mak kapitál
sosial no umano ne’ebé boot tebes no tenke aproveita iha tempu dame atu
promove dezenvolvimentu ekonomiku. Ita tenke haree veteranus la’ós de’it
hanesan benefisiáriu programa sosial, maibé hanesan forsa produtiva nasionál.
Se veteranus sira tama iha área sira hanesan:
- Agrikultura modernu,
- Peskas no negósiu ikan,
- Koperativa komunidade,
- Turizmu lokal,
- Indústria ki’ik no média,
- No servisu inovativu,
entáun sira bele sai fatór importante ida ba kresimentu
ekonomia Timor-Leste. Veteranus ida ne’ebé halo negósiu ida la de’it ajuda nia
família rasik; nia mos kria empregu ba ema seluk, dinamiza merkadu lokal,
aumenta movimentu kapital iha komunidade no kontribui ba ekonomia nasionál.
Signifika katak veteranus empreendedór ida mak sai motor dezenvolvimentu.
Iha Timor-Leste, durante ne’e ita fó atensaun boot ba empreendedorismu
juventude, ida ne’ebé loos no importante. Maibé ita tenke rekonhese katak
veteranus sira mos iha poténsia boot atu sai gerasaun empreendedór
estratéjiku ida. Sira iha:
- Fonte kapitál inisiál hosi pensaun;
- Esperiénsia moris no lideransa;
- Rede sosial forte iha komunidade;
- No kredibilidade morál iha sosiedade.
Ne’e hotu mak vantagem estratéjika ida ne’ebé la bele
ignora. Desafiu boot ida mak mudansa mentalidade. Durante tempu naruk,
pensaun dala barak interpreta hanesan osan atu konsumu de’it. Maibé agora
presiza muda hanoin ida-ne’e. Pensaun tenke haree hanesan kapitál produtivu,
hanesan oportunidade atu investe, harii negósiu no cria patrimóniu ba família
no jerasaun tuir mai. Mudansa ida-ne’e la akontese automaticamente. Presiza:
- Edukasaun finanseira;
- Ereinamentu empreendedór;
- Programa inkubasaun negósiu;
- Asesu ba kreditus produtivu;
- No apoiu institusionál hosi Governu no setor
bankáriu.
Instituisaun finanséira nasional hanesan Banco do Nosso
Futuro bele sai parseria estratéjika ida atu apoia transformasaun ida-ne’e, liu
hosi produtus finanseirus ne’ebé adapta ba nesesidade veteranus empreendedór
sira. Iha nivel polítika públika, Governu tenke hahú muda nia abordajen.
Programa ba veteranus labele para de’it iha asisténsia sosial; tenke evolui ba empoderamentu
ekonomiku sustentável. Modelu foun ida bele hanesan:
ü Pensaun
+ Investimentu = Prosperidade
ü Pensaun
+ Empreendedorismu = Independénsia Ekonomika.
Ne’e mak dalan atu garante katak pensaun la remata iha
konsumismu, maibé transforma, sai kapitál produtivu. Ba veteranus sira rasik,
mensajen ne’e importante: pensaun la’ós pontu finál; pensaun mak pontu hahú.
Luta ida uluk mak luta ba independénsia polítika. Agora, oras atu hahú luta
ba independénsia ekonomika. No iha luta ida-ne’e, veteranus tenke fila fali
ba liña oin, hanesan uluk. Tanba se sira bele liberta nasaun ida hosi
kolonialismu, sira mos bele liberta família sira hosi dependénsia ekonomika. Se
sira bele harii independénsia Timor-Leste, sira mos bele harii fundasaun
ekonomia nasionál ne’ebé forte no inkluzivu.
Ikus liu, sosiedade tomak tenke muda nia perspetiva: veteranus
la’ós grupu ida ne’ebé presiza ajuda de’it; veteranus mak kapitál nasionál
ida. Sira mak: empreendedór potensial, investidór komunitáriu,
lider lokál, no motor dezenvolvimentu nasionál. Tanba ne’e, oras
to’o ona atu ita hotu hamutuk afirma: “Veteranus labele depende de’it ba
pensaun; tenke sai empreendedór no motor dezenvolvimentu nasionál.”
No comments:
Post a Comment
🔒 Komentar kamu akan ditinjau sebelum ditampilkan. Mari berdiskusi dengan sopan dan saling menghargai.